Tết Bến Tre- Tết của miền Tây Nam Bộ

Ở Bến Tre, Tết có những nét đặc sắc của miền Tây Nam bộ và một chút đậm đà của xứ dừa xanh, sông nước Bến Tre.

Ngày Tết, người Bến Tre hay tổ chức đến nhà nhau chơi, cùng chủ nhà dùng bánh, mứt, kẹo dừa, kẹo chuối…uống với nhau chút rượu lễ thâm tình. Mấy năm gần đây, người dân Bến Tre đã bớt được chuyện say xỉn, quen dần với Tết văn hóa mới.

Thịt đãi nhau trong ngày Tết chủ yếu là thịt heo, thịt gia cầm. Thịt bò, thịt trâu, dê thường ít dùng để cúng trong ngày Tết.

Món ăn ngày Tết, người Bến Tre và nói chung cho người miền Tây Nam Bộ thường dùng đó là các món nước, món giải nhiệt như: canh chua, khổ qua hầm, rau, củ, quả…bởi miền Nam, đăc biệt là miền Tây Nam Bộ, gần đường xích đạo, nắng nóng gần như quanh năm nên ông cha ta đã chuyển hóa và sử dụng các thức ăn thành những vị thuốc, tạo nên sự cân bằng âm dương trong từng món ăn sao cho có lợi cho sức khỏe.

Trong quá trình chế biến món ăn, ông cha ta luôn tận dụng môi trường tự nhiên, hoang dã nhưng không kém phần tinh tế. Bằng tâm hồn phóng khoáng, trọng tình, trọng nghĩa, người dân Bến Tre có những món ăn khó quên trong những ngày Tết đến.

Ngoài những đặc sản của cái Tết nông nghiệp, mâm cỗ người Tây Nam Bộ rất quan tâm đến tính chất lễ nghi, phong tục, tập quán, và người Bến Tre biết tận dụng các món chế biến từ dừa thật vô cùng đặc sắc khó thể quên được.

Món ăn ngày Tết cổ truyền đãi nhau trong cái tình thật sâu, cái nghĩa thật nặng, dù rằng “đói ăn, khát uống” nhưng ăn uống lịch sự, có văn hóa “Ăn lấy thơm tho chứ không ai ăn lấy no lấy béo”. Người sành điệu ăn uống được gọi là nghệ nhân ẫm thực.

Từ ngàn xưa, giá trị của miếng ăn, thức uống chỉ tồn tại và lưu truyền khi nào nó đã đi vào hồn và hóa thân thành nghệ thuật. Thông thường, một bữa ăn ngon, phải hội đủ các điều kiện: đồ ăn ngon, người ăn ngon, chỗ ngồi ấm cúng và tấm lòng người thợ nấu. Nhà văn Vũ Bằng nhận xét rất đúng “Ăn một miếng ngon của đất nước thấy bừng lên ở trong lòng một mối hạnh phúc vì đã được ăn vào trong mình một chút gì của đất nước, một tinh túy truyền từ năm tháng nọ sang năm tháng kia”.

Theo tập tục cổ truyền, người Nam Bộ rất thích cây trái, thịt cá, đặc biệt là các món ăn ngày Tết phải trong lành, giàu dinh dưỡng và mang được ý nghĩa biểu trưng, chẳng hạn như trái cây thì phải: mảng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung; thịt heo thì phải kho bằng nước dừa, canh khổ qua hầm thịt, gà xé phai, tôm kho tàu và các loại gỏi cuốn…Tùy theo hoàn cảnh, nếp sống, mỗi gia đình còn có những món Tết đặc trưng do cha ông truyền lại từ nhiều đời, chẳng hạn như có nhà năm nào cũng nấu món cà ri, nhà khác lại cá lóc nướng trui hoặc vịt quay…

Ở vùng đất Bến Tre, hằng năm cứ khi Tết về, đi đến đâu, chúng ta cũng sẽ được chủ nhà đãi các món như: Món đầu tiên không thể không có, đó là món Khổ qua hầm. Có nơi gọi là Hủ qua. Có nơi gọi là Mướp đắng. Ngoài công dụng làm thức ăn, khổ qua còn là vị thuốc có tính hàn, không độc, chữa ho và sốt rất tốt. Ruột khổ qua dồn thịt nhưng ngon nhất là cá mề gà, thát lát…Khổ qua vị đắng (thái âm ), giải nhiệt, mát gan, “thuốc đắng dã tật”, nhiều người thích ăn. Dân gian có bài ca dao

“Khổ qua xanh, khổ qua trắng;

Khổ qua mắc nắng, khổ qua đèo;

Anh thương em chẳng ngại giàu nghèo;

Cách mấy sông anh cũng lội, mấy bưng, đèo anh cũng qua.”

Người Nam Bộ xem canh khổ qua là canh truyền thống, cúng ông bà chiều 30 Tết, với niềm mong muốn, năm mới “bao gian khổ sẽ đi qua” ( khổ qua).

Món kế tiếp là món thịt heo kho rệu, còn gọi là kho tàu, hay kho nước dừa. Thường thì nồi thịt kho bao giờ cũng kèm theo là trứng, ăn có thịt có trứng cho âm dương điều hòa. Qua Tết, món vét nồi là thịt heo kho nước dừa Bến Tre, quả thực là “trên cả tuyệt vời”!

Món tiếp nữa là món cá lóc nướng trui. Gần Tết, tát đìa, rộng cá lóc để qua Tết dùng, nhớ lấy rơm ngọn nướng cá, ăn với nước mắm me. Ôi, còn gì thú vị hơn nữa?

Cũng cá lóc, nhưng chế biến qua canh chua cá lóc bông so đủa và cá lóc kho tộ. Đi chơi, đi “nhậu” về mà có các món nầy, thì chẳng còn gì hơn!.

Món gà xé phai cũng là món “độc chiêu” ngày Tết ở Nam Bộ. Gà có thể làm nhiều món: gà rô ti, gà quay nước dừa, gà cà ri, gà xào xả ớt…nhưng gà xé phai buổi tiệc cuối năm đoàn tụ gia đình, chao ôi, ấm cúng, hạnh phúc vô cùng!

Gà cúng mùng ba Tết, thường phải là gà trống tơ, khoảng một ký, gọi là gà giò. Sở dĩ, người ta cúng gà trống tơ là vì còn là tượng trưng cho sự khang cường, khỏe mạnh. Con gà còn là biểu trưng cho ngũ đức: Mào gà (Văn ); cựa gà (Vũ ); bảo vệ cho gà mái và đàn gà con (Dũng ); gáy đúng giờ (Tín ); khi tim có mồi thì gọi gà mái và gà con lại cùng chia sẽ (Nghĩa ).

Có thể đi khắp nơi trên vùng đất Bến Tre, vùng đất nằm trong miền Tây Nam Bộ, sẽ được thấy cái nao nức, cái niềm vui của ngày Tết âm lịch, ngày mà cả dân tộc để hết cả tấm lòng vào đó.

Điều không được quên, ngày Tết cũng là dịp thể hiện tấm lòng hiếu thảo, thờ cúng ông bà, viếng mộ liệt sĩ, sắm cho gia đình, tặng cha mẹ tiền lì xì, bộ quần áo mới. Và Tết cũng là dịp đi đây đi đó thăm viếng bà con, họ hàng.

Trong thời kỳ Việt Nam hội nhập cùng thế giới, uy tín mỗi ngày một vươn lên tuyệt vời, Tết Việt Nam là dịp để chúng ta tuyên truyền, giới thiệu Việt Nam ra thế giới.

Đặc biệt, chương trình xây dựng nông thôn mới, xóm làng tươi đẹp quá, đường xá rộng mở thênh thang quá, biết nói gì hơn, xin gửi tặng câu đối:

“Nhật tân, nhật tân ngày càng mới

Kiến tài, kiến đức, lộc đầy nhà”

( Nguyễn Lữ Huy Tú)